CategoryMasterproef

De voordelen van cloud computing: het business-plaatje

Een blij wolkje, thanks to http://mezzoblue.com

Redenen om blij te worden

Nu dat we weten wat cloud computing is, zou ik het graag even hebben over de voordelen ervan. Waarom zou iemand cloud computing gebruiken of waarom juist niet? Op deze vragen probeer ik in deze en een volgende blogpost een antwoord te formuleren. Vandaag bekijken we de (business) voordelen van cloud computing [1, 2, 3, 4, 5]. Wat heeft een cloud te bieden aan zijn gebruikers en leveranciers en wat zijn de motivaties voor beiden om voor cloud computing te kiezen?:

Pay-per-use”: Het belangrijkste voordeel is het “pay-per-use” betalingsschema, soms ook aangeduid met “pay-as-you-go”. Een klant moet enkel betalen voor hetgeen hij verbruikt heeft binnen een bepaalde tijdsperiode. Bovendien moet dit verbruik niet uniform verdeeld zijn over de tijd. Zo kost het evenveel om 100 (virtuele) computers gedurende één uur te laten rekenen als één computer gedurende honderd uren. Je kan dit vergelijken met een huurmodel. De huurprijs gaat meestal per uur, per byte of per CPU-cyclus. Een neveneffect hiervan is dat het programmeurs aanspoort om efficiënter te programmeren (efficiëntere code => minder CPU cyclussen => minder kosten) wat ook de schaalbaarheid van de applicatie ten goede komt.

De gemiddelde ‘huurprijs’ per uur van één virtuele server in een cloud ligt meestal hoger dan als je zelf investeert in de aankoop van hardware voor een gelijkaardige server [2]. Waarom zou je dan kiezen voor cloud computing als het duurder is? Enerzijds omdat een applicatie meestal niet van elk IT-middel (bandbreedte, rekenkracht of opslagcapaciteit) evenveel gebruik maakt. Omdat je enkel moet betalen wat je gebruikt, kan het goedkoper uitkomen. Andere redenen liggen in de verschillende andere voordelen die cloud computing biedt. De meesten hiervan zijn een gevolg van dit “pay-per-use” betalingsschema.

Geen initiële investering of verbintenis nodig: Naast “pay-per-use” is een ander groot voordeel het ontbreken van een initiële investeringskost en een lange verbintenis aan een bepaalde leverancier. Hierdoor kunnen ook kleine bedrijven eenvoudig beschikken over een hoogwaardige IT-infrastructuur om hun applicaties op te draaien met een beperkter risico (zie verder). Veel innovatieve bedrijven zoals bijvoorbeeld Dropbox hebben hun bestaan hieraan te danken. Het ontbreken van een initiële investering maakt het ook mogelijk om sneller applicaties beschikbaar te stellen (kleinere “time-to-market”) of sneller te reageren op een veranderende markt (bv. de opkomende mobiele applicaties).

Dankzij de lage instapkosten biedt cloud computing ook veel potentieel voor derdewereldlanden. Zo besteedde de regering van Ethiopië het beheer van 250 000 laptops voor het onderwijssysteem uit aan een cloud dienstenleverancier 1. De laptops zijn allen verbonden met een cloudplatform waardoor ze eenvoudig studentengegevens en lesmateriaal kunnen delen zonder dat er een duur en performant datacentrum voor gebouwd moest worden. Vanuit het centrale beheer van de dienstenleverancier worden ook telkens de laatste nieuwe software en lespakketten beschikbaar gesteld.

Overdragen van risico’s: Een derde belangrijk voordeel is dat de klant verschillende grote risico’s overdraagt naar zijn dienstenleverancier. Deze voordelen zijn vooral van belang indien de klant het cloudplatform van de dienstenleverancier gebruikt om zelf applicaties ter beschikking te stellen. Om de voordelen te illustreren, beschouw ik het voorbeeld van een reisbureau dat een online reservatiesysteem beschikbaar stelt:

  • Het risico op ondercapaciteit: Het gebruik van het online reservatiesysteem varieert sterk in de tijd. Tijdens de periodes van de vroegboekkortingen (januari-februari) en van de last minutes (juni-juli) zijn er twee grote pieken in het aantal gebruikers. Het datacentrum van het reisbureau moet dus voldoende capaciteit hebben om deze pieken op te vangen. Indien de piek onverwachts groot is of de populariteit van het reisbureau sterk is toegenomen, zal het datacentrum overbelast geraken en zal het online reservatiesysteem tijdelijk niet beschikbaar zijn. Hierdoor zullen verschillende klanten niet bediend kunnen worden waardoor ze mogelijk (permanent) naar de concurrentie gaan. We maken niet rechtstreeks verlies maar we hebben wel een grote opportuniteitskost. Cloud computing laat echter toe om heel snel en dynamisch en soms ook automatisch de IT-capaciteit te doen toenemen. En door de (schijnbaar) oneindige beschikbare capaciteit van een cloud, kan elke piek worden opgevangen.
  • Het risico op overcapaciteit: Buiten de piekperiodes of door een daling van de populariteit heeft ons reisbureau echter weinig online reservaties. Veel van de capaciteit van het datacentrum wordt niet gebruikt ondanks dat het wel bijdraagt aan de kosten voor onderhoud, elektriciteit, koeling… Bovendien kan het geld dat geïnvesteerd werd in de (over)capaciteit van het datacentrum nu niet ergens anders voor gebruikt worden. We zouden het datacentrum kunnen afbouwen, maar het vervroegd afschrijven van de servers brengt ook een kost met zich mee. In het cloud computing model is het niet alleen mogelijk om snel de IT-capaciteit te doen toenemen, maar ook om deze kosteloos (en soms ook automatisch) te doen afnemen als de piek voorbij is. Op deze manier neemt cloud computing het risico op overcapaciteit weg.
  • Het risico op hardware problemen: Ook het risico op hardware die het laat afweten, wordt bij de dienstenleverancier gelegd. Het is zijn verantwoordelijkheid om zijn dienst, en bijgevolg ook het online reservatiesysteem van het reisbureau, beschikbaar te houden volgens de overeengekomen SLA (Service-Level Agreement).
  • Het risico op cyberaanvallen: Gelijkaardig aan het vorige risico, is het de verantwoordelijkheid van de dienstenleverancier om cyberaanvallen die de goede werking van de dienst in gevaar brengen, af te wenden. Een cloud dienstenleverancier zal meestal ook gespecialiseerde software en hardware gebruiken om dergelijke gevallen te voorkomen. Een kanttekening die ik hierbij moet maken, is dat een cloud dienstenleverancier mogelijk de applicatie van een klant offline haalt om de applicaties van zijn andere klanten die op dezelfde cloud (en dus hardware) werken, te beschermen.

Het overdragen van risico’s brengt een zekere kost met zich mee. Het is ook hierdoor dat de gemiddelde huurprijs van een virtuele server in een cloud meestal hoger ligt dan de gemiddelde kost van de eigen servers. Maar omdat cloud dienstenleverancier op zeer grote schaal werken, kunnen kleine tot middelgrote bedrijven met een eigen datacentrum nooit hetzelfde niveau van bescherming en beschikbaarheid halen.

Eenvoudige toegang: Cloud gebaseerde applicaties in het SaaS model zijn altijd en overal ter wereld beschikbaar, iets wat voor hun lokale tegenhangers zeker niet altijd geldt. Omdat de documenten die deze cloud applicaties gebruiken zich ook in de cloud bevinden, is het delen van of samenwerken aan deze documenten veel eenvoudiger.

Economy of scale: Als je een dienst beschikbaar maakt via de cloud (eventueel gebruikmakend van een dienst van een andere cloudleverancier), is het beheer van je applicatie veel eenvoudiger en is de potentiële markt veel groter. Bovendien ontwikkel je je applicatie best zodat het gebruik ervan zo weinig mogelijk interactie vraagt met jou als dienstleverancier. Hierdoor kan je veel meer klanten (op een automatische manier) bedienen wat zorgt voor meer winst dankzij “economy of scale”. Bovendien is het dan mogelijk om je dienst goedkoper aan te bieden met een kleinere winstmarge. Dit samen met de lage instapkosten dankzij het pay-per-use betalingsschema, zorgt voor nog meer klanten die voordien een dergelijke dienst niet konden veroorloven (deze groep klanten wordt ook wel “the long tail” genoemd). Uiteindelijk levert dit nog meer schaalvoordelen op.

Eenvoudigere ontwikkeling, beheer en levering: Bij de ontwikkeling van on-premises software (software die bij de klant geïnstalleerd wordt), is de diversiteit aan hardware, besturingssystemen en applicatieomgevingen een factor die leidt tot extra moeilijkheden. Maar ook deze IT-infrastructuur en de besturingssystemen moeten worden onderhouden. Elke update aan één van deze systemen heeft gevolgen voor alle applicaties die op deze systemen steunen met mogelijk extra aanpassingen en uitgebreide tests tot gevolg. SaaS applicaties zijn specifiek ontwikkeld voor één cloudplatform waardoor de diversiteitsmoeilijkheden verdwijnen. Daarnaast kunnen updates aan SaaS applicaties eenvoudiger worden uitgevoerd en zijn deze automatisch beschikbaar voor alle klanten. Ook in het IaaS en PaaS model worden nieuwe hardware- en softwaretechnologieën automatisch beschikbaar als deze door de dienstenleverancier geïnstalleerd worden.

Beperken van de ecologische voetafdruk: Cloud computing steunt op het gedeeld gebruik van IT-middelen. Hierdoor zijn er in het totaal minder IT-middelen nodig en dus ook minder energieverbruik. Bovendien is het ook goedkoper en energiezuiniger om data en berekeningen te transporteren dan het transporteren van de energie nodig voor die berekeningen [1, 2].

Enorme rekenkracht: Een laatste belangrijk voordeel van cloud computing is het feit dat het kleine en middelgrote bedrijven in staat stelt om zeer complexe en rekenintensieve bedrijfsanalyses of data mining uit te voeren zonder een grote investering in de benodigde hardware. Indien de berekeningen gemakkelijk paralleliseerbaar zijn, kunnen ze bovendien ook in veel kortere tijd worden uitgevoerd (bv. je verdeelt de berekening over 100 virtuele servers die je 1 uur huurt).

Elke van deze voordelen kan een argument zijn om voor cloud computing te kiezen. Maar er zijn ook verschillende redenen om niet voor cloud computing te kiezen. Dat is dan ook het onderwerp voor mijn volgende post waarin ik de belangrijkste valkuilen van de cloud zal bespreken. Heb ik iets over het hoofd gezien en weet je zelf nog andere voordelen van cloud computing? Of nog andere opmerkingen of suggesties? Twijfel dan niet om onderaan een berichtje achter te laten!

Referenties

[1] S. Marston, Z. Li, S. Bandyopadhyay, J. Zhang, and A. Ghalsasi, “Cloud computing – The business perspective,” Decis. Support Syst., vol. 51, pp. 176 – 189, Apr. 2011.

[2] M. Armbrust, A. Fox, R. Griffith, A. D. Joseph, R. Katz, A. Konwinski, G. Lee, D. A. Patterson, A. Rabkin, I. Stoica, and M. Zaharia, “Above the clouds: A berkeley view of cloud computing,” Feb 2009.

[3] Q. Zhang, L. Cheng, and R. Boutaba, “Cloud computing: state-of-the-art and research challenges,” Journal of Internet Services and Applications, vol. 1, pp. 7 – 18, May 2010.

[4] B. Hayes, “Cloud computing,” Commun. ACM, vol. 51, pp. 9 – 11, July 2008.

[5] F. Chong and G. Carraro, “Architecture strategies for catching the long tail,” tech. rep., Microsoft Corporation, 2006. http://msdn.microsoft.com/en-us/library/aa479069.aspx.

Wat is cloud computing?

Zoals beloofd in mijn vorige post, ga ik vandaag wat dieper in op de betekenis van cloud computing. Er is veel discussie omtrent de exacte betekenis van cloud computing. De hoofdreden voor deze verwarring is het feit dat, in tegenstelling tot vele andere technische termen, cloud computing op zich geen nieuwe technologie is maar eerder een nieuwe manier om bestaande technologieën te combineren en te gebruiken [1]. Het is een fenomeen dat een antwoord vormt op de lang verwachte 1 droom van computer-berekeningen als een nutsvoorziening (“computing as a utility”). Dit houdt in dat rekenkracht op aanvraag, in “oneindige” hoeveelheden en op elk willekeurig tijdstip beschikbaar is net zoals elektriciteit of water uit de kraan. Dit geeft cloud computing het potentieel om op fundamentele wijze de manier waarop we vandaag omgaan met het ontwerpen, ontwikkelen, installeren, schalen, updaten, onderhouden en aankopen van software te veranderen [2, 3].

Omdat cloud computing een vaag omschreven concept is, is het belangrijk om in mijn thesis een goede definitie van cloud computing te hebben. Op basis van verschillende bronnen [2, 4, 5, 6], hanteer ik volgende definitie:

Cloud computing is een informatietechnologie (IT) dienst-verleningsmodel waarin over het netwerk beschikbare IT-middelen – zoals netwerken, servers, opslagcapaciteit, software, ontwikkelingsplatformen en diensten – via een cloud op aanvraag en dynamisch zeer snel kunnen worden aangeleverd of vrijgegeven en dit met een minimale inspanning van zowel de klant als de dienstverlener. Bovendien betaalt de klant enkel voor de verbruikte IT-middelen zonder een voorafgaande verbintenis of investering. Het verbruik wordt hierbij door de dienstverlener gemeten in een overeengekomen meeteenheid (uren, megabyte, CPU cyclussen. . . ).

Een cloud is een parallel en gedistribueerd systeem waarin via virtualisatie technieken met elkaar verbonden IT-middelen gedeeld worden. Hierdoor is de benutting van deze IT-middelen veel hoger en lijkt de beschikbare hoeveelheid oneindig.

Twee sterk gerelateerde paradigma’s zijn grid computing en cluster computing. Het is interessant om het verschil met cloud computing te bestuderen [6, 7]. Een cluster is een parallel en gedistribueerd systeem dat bestaat uit een verzameling van verbonden computers die samenwerken zodat ze één hoogperformante geïntegreerde entiteit vormen. Een cluster wordt beheerd door één organisatie en de nadruk ligt op performantie en data-intensieve toepassingen. Een grid is een parallel en gedistribueerd systeem dat het mogelijk maakt om geografisch verspreide IT-middelen dynamisch te delen en te combineren afhankelijk van hun beschikbaarheid, capaciteit, performantie en kost. De verschillende IT-middelen in een grid worden echter beheerd door verschillende organisaties en de nadruk ligt meer op “Quality-of-Service” en wetenschappelijke toepassingen. Zowel cluster computing als grid computing hebben eigenschappen gemeenschappelijk met cloud computing. Het belangrijkste verschil met cloud computing is dat cloud computing veel meer ondersteuning biedt voor de ontwikkeling door derden van een breed scala aan toepassingen omdat het diensten aanbiedt waarbij de onderliggende infrastructuur volledig wordt afgeschermd.

Binnen cloud computing kunnen we drie dienstenmodellen onderscheiden op basis van hun niveau van abstractie [1, 4, 5]:

  • Infrastructure as a Service (IaaS): In het IaaS model worden infrastructuur IT-middelen – zoals rekenkracht, opslag en netwerken – in een gevirtualiseerde omgeving (virtuele machines) als dienst aan de klant aangeboden. Het abstractieniveau is heel laag omdat de aangeboden diensten sterk relateren aan de onderliggende hardware. Dit biedt een grote flexibiliteit op software niveau (van besturingssystemen tot allerhande applicaties) maar een verhoogde complexiteit in het beheer door de klant (geen automatische updates, geen automatische schalering, beperkte ondersteuning voor applicatieontwikkeling. . . ). Goede voorbeelden van IaaS zijn de Amazon EC2 dienst en de onlangs geïntroduceerde Google Compute Engine dienst.
  • Platform as a Service (PaaS): Bij PaaS is de aangeboden dienst een software ontwikkelingsplatform dat ondersteuning biedt voor bepaalde programmeertalen, bibliotheken, tools en diensten en dat gericht is op een bepaald type applicatie (zoals webapplicaties, business applicaties. . . ). PaaS biedt dus een hoger abstractieniveau waardoor de flexibiliteit beperkt wordt (telkens maar één type van applicaties) maar het beheer en gebruik vereenvoudigd wordt. Het platform zorgt meestal ook voor automatische updates, schalering, installaties. . . Bekende voorbeelden van PaaS zijn het Google App Engine platform en het Force.com platform.

  • Software as a Service (SaaS): SaaS aanbieders bieden applicaties aan die overal en altijd over het Internet beschikbaar zijn. Het abstractieniveau is zeer hoog (geen relatie met de onderliggende infrastructuur) en de flexibiliteit heel laag (elke applicatie heeft immers een bepaald vastgelegd doel). Dit heeft als gevolg dat het beheer van SaaS applicaties sterk vereenvoudigd is. De aanbieder zorgt immers voor het onderhoud en de beschikbaarheid van de applicatie en bovendien is een (lokale) installatie meestal niet nodig. Enkele voorbeelden van SaaS zijn Microsoft Office 365, Smartschool en Salesforce.com.

The cloud stack consisting of IaaS, PaaS and SaaS

De cloud stack

Daarnaast kunnen we ook nog een onderscheid in implementatiemodel maken tussen publieke clouds (public clouds), privé clouds (private clouds), gemeenschap clouds (community clouds) en hybride clouds (hybrid clouds) [1, 2, 4]:

  • Een publieke cloud is een cloud die beheerd wordt door een externe dienstverlener en die via het Internet voor het grote publiek beschikbaar is. Een publieke cloud kan worden aangewend voor het snel beschikbaar maken van applicaties en diensten over het Internet zonder een grote investering te moeten doen.

  • Een privé cloud is een cloud die exclusief gebruikt en beheerd wordt door één organisatie. Een privé cloud biedt die organisatie meer controle over haar data en dezelfde voordelen als een publieke cloud (zoals een efficiënter aanwending van de IT middelen door gedeeld gebruik en dynamische schaalbaarheid), maar vergt wel een grote investering en onderhoud door die organisatie. Soms beschouwt men hier ook een subcategorie virtuele privé cloud (virtual private cloud) [2]. Een dergelijke cloud is eigenlijk een platform bovenop publieke clouds dat gebruik maakt van virtual private network (VPN) technologie om een privé cloud te vormen. In zo’n cloud worden niet enkel de servers en de software gevirtualiseerd, maar ook het netwerk op zich. Een voorbeeld is Amazon VPC.

  • Een gemeenschap cloud wordt beheerd en gebruikt door een groep van organisaties met een gemeenschappelijk doel of een bepaalde nood (zoals bijvoorbeeld verhoogde veiligheid). Een voorbeeld van een gemeenschap cloud is Apps.gov dat een IaaS dienst aanbiedt aan de federale, deelstaat- en lokale overheden van de Verenigde Staten.

  • Een hybride cloud is een mengvorm tussen een publieke cloud, een privé cloud en/of een gemeenschap cloud die via bepaalde technologieën met elkaar verbonden zijn zodat overdraagbaarheid van data en applicaties mogelijk is. Meestal worden de niet-kritische data en diensten dan overgebracht naar een publieke cloud en blijven de business kritische applicaties binnen het bedrijf op een privé cloud.

Zoals je ziet is cloud computing niet gemakkelijk eenduidig te definiëren en ik hoop dat ik wat opheldering heb kunnen brengen. In mijn volgende post bekijk ik cloud computing kort vanuit het business perspectief of met andere woorden wat de meerwaarden (en valkuilen) van cloud computing zijn. So stay tuned!

PS: Heb je suggesties, opmerkingen of andere ideeën die me kunnen helpen bij mijn thesis. Twijfel niet om een berichtje achter te laten in de commentaar onderaan!

*laatste aanpassing op 28/12/2012*

Referenties

[1] Q. Zhang, L. Cheng, and R. Boutaba, “Cloud computing: state-of-the-art and research challenges,” Journal of Internet Services and Applications, vol. 1, pp. 7–18, May 2010.

[2] S. Marston, Z. Li, S. Bandyopadhyay, J. Zhang, and A. Ghalsasi, “Cloud computing – The business perspective,” Decis. Support Syst., vol. 51, pp. 176–189, Apr. 2011.

[3] B. Hayes, “Cloud computing,” Commun. ACM, vol. 51, pp. 9 – 11, July 2008.

[4] P. M. Mell and T. Grance, “SP 800-145. The NIST definition of cloud computing,” tech. rep., Gaithersburg, MD, United States, 2011.

[5] M. Armbrust, A. Fox, R. Griffith, A. D. Joseph, R. Katz, A. Konwinski, G. Lee, D. A. Patterson, A. Rabkin, I. Stoica, and M. Zaharia, “Above the clouds: A berkeley view of cloud computing,” Feb 2009.

[6] R. Buyya, C. S. Yeo, S. Venugopal, J. Broberg, and I. Brandic, “Cloud computing and emerging it platforms: Vision, hype, and reality for delivering computing as the 5th utility,” Future Generation Computer Systems, vol. 25, no. 6, pp. 599 – 616, 2009.

[7] G. Coulouris, J. Dollimore, T. Kindberg, and G. Blair, Distributed Systems: Concepts and Design. USA: Addison-Wesley Publishing Company, 5th ed., 2011.

Notes:

  1. Het eerste idee hierover ontstond al in de jaren zestig in het boek “The Challenge of the Computer Utility” door D. F. Parkhill

Masterproef Takeoff

Verbonen cloud platformen

Verbonden cloud platformen

Het academiejaar is vandaag officieel begonnen wat betekent dat mijn masterproef nu echt van start gaat. Ik heb ook besloten om een blog over mijn masterproef bij te houden waarin ik kan schrijven over mijn vooruitgang en bevindingen. Daarom wil ik in deze eerste blogpost kort even uitleggen waar mijn masterproef over gaat. Ik ga niet elk (technisch) onderwerp in detail behandelen, maar in de volgende berichten ga ik dieper in op alle aspecten van mijn thesis.

Cloud computing en SaaS

Cloud computing is een nieuw paradigma waarin computer berekeningen worden aangeboden als een nutsvoorziening. Een cloud provider biedt via het internet opslagruimte, netwerkbandbreedte en computer berekeningscyclussen (allen mogelijk in een sterk geabstraheerde vorm) ‘te huur’ aan. Bovendien kan je bij elk van deze drie over een willekeurige hoeveelheid beschikken. Dit is een zeer ruwe definitie en cloud computing is eigenlijk nog veel meer, maar voor wat ik hier wil uitleggen volstaat dit. Ik zal de definitie van cloud computing meer in detail behandelen in een andere post.

SaaS staat voor ‘Software as a Service‘ en is een vorm van cloud computing waarbij een cloud provider software applicaties aanbiedt als (online) diensten en waarbij een gebruiker enkel betaalt voor zijn verbruik (‘pay-per-use’). Je kan bij SaaS dus ook van een soort ‘huur’-model spreken. Voorbeelden van SaaS applicaties zijn web e-mail, online digitale schoolplatformen, online office programma’s… Als SaaS applicatie-ontwikkelaar kan je gebruik maken van cloud platformen (‘Platform as a Service’) van een andere cloud provider die het ontwikkelen en beschikbaar maken van je applicatie vergemakkelijkt.

Migratie van SaaS applicaties

De officiële werktitel van mijn thesis is momenteel ‘Migratie van SaaS applicaties’. In mijn thesis zal ik onderzoeken hoe je  een SaaS applicatie moet ontwikkelen zodat je deze gemakkelijk van het ene cloud platform naar het andere kan migreren. Op deze manier ben je niet afhankelijk van een bepaalde cloud provider (verkoper). Bovendien moet het dan ook mogelijk zijn om een SaaS applicatie in de cloud ook terug lokaal op je eigen servers te brengen (en omgekeerd).

Migratie is een zeer ruim onderwerp en in een later stadium kan ik nog verschillende andere pistes uitwerken:

  • Dynamische migratie: Afhankelijk van de belasting die je lokale online dienst te verwerken krijgt, kan de applicatie dynamisch migreren naar een publieke cloud om zo over meer capaciteit te beschikken en de piek te kunnen opvangen.
  • Multi-Cloud model: Indien een applicatie eenvoudig op verschillende cloud-platformen kan geïnstalleerd worden, zal het ook mogelijk zijn om deze verschillende instanties van de applicatie met elkaar te laten samenwerken over de verschillende clouds heen. Zo zal de applicatie toch online blijven ook al gaat één van de gebruikte clouds offline.
  • Gedeeltelijke migratie: In plaats van de volledige applicatie naar een andere cloud te migreren, zouden we ook enkel bepaalde delen ervan kunnen overplaatsen. Zo zouden we er dan voor kunnen kiezen om de vertrouwelijke gegevens en processen (bv. facturatie) op onze eigen lokale servers te behouden terwijl we de andere gegevens en processen (bv. het tonen van de catalogus) op een cloud uitvoeren.

In een volgende blogpost ga ik dieper in op wat cloud computing en SaaS nu juist zijn en wat de (business) voordelen ervan zijn. Dus hopelijk tot de volgende keer!

© 2017 Tom's Webspace

Theme by Anders NorénUp ↑